Na sali zasiedli przedstawiciele wielu środowisk – organizacji pacjenckich, instytucji naukowych i uczelni. Wśród gości byli reprezentanci m.in. J-elita – Monika Kaczorowska, Lubelskich Amazonek – Grażyna Chaberko, Joanna Stępień, Fundacji Stop Duchenne – Dariusz Żebrowski, Fundacji Urszuli Jaworskiej – Sebastian Gawlik, Stowarzyszenia Leczyć Otyłość – lek. Bartłomiej Orybkiewicz, a także Klastra Medycyna Lubelska – Marcin Garbowski i Stowarzyszenia na Rzecz Dobrej Praktyki Klinicznej w Polsce – Olga Zielińska, Piotr Sawicki. Cieszył także widok licznej grupy młodych osób – w tym studentów Wydziału Lekarskiego Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, którzy aktywnie uczestniczyli w dyskusji.
📍 Wprowadzenie
Spotkanie otworzyła Marlena Huskowska-Stróżek, MBA, dyrektor CWBK, wraz z zastępcą Wojciech Janus. W swoich wystąpieniach podkreślili, że badania kliniczne to nie tylko nauka i innowacje, ale alternatywa dla pacjentów na dostęp do programów badawczych dotyczących nowoczesnych terapii– pod warunkiem, że decyzja o udziale jest świadoma i odpowiedzialna. Już na początku wyraźnie zaznaczono, że badanie kliniczne to zawsze eksperyment medyczny obarczony jakimś ryzykiem, a nie forma rutynowego leczenia. Dlatego kluczowe jest, by o badaniach mówić rzetelnie, jasno i bez emocji, pokazując ich znaczenie, ale też ograniczenia.
🗣 „Głos pacjenta” – zrozumieć badania od środka
Jako pierwszy głos zabrał Sebastian Gawlik, przedstawiciel Grupy „Aktywni w Badaniach Klinicznych” (AwBK) działającej przy Agencji Badań Medycznych. To wystąpienie szczególnie poruszyło publiczność – bo po raz pierwszy o badaniach klinicznych mówiono z perspektywy samych pacjentów.
Sebastian przedstawił ideę działania grupy AwBK – społeczności osób z doświadczeniem choroby, które wspólnie z ekspertami i organizacjami pacjenckimi pracują nad tym, by pacjent miał realny wpływ na kształt badań klinicznych. Ich misja jest prosta, ale przełomowa:
„Badania kliniczne mają być projektowane razem z pacjentami, a nie tylko dla pacjentów.”
🌐 Serwis „Pacjent w badaniach klinicznych” – rzetelna wiedza w jednym miejscu
Podczas prezentacji zaprezentowano również serwis pacjentwbadaniach.abm.gov.pl – oficjalne, wiarygodne źródło informacji dla osób, które rozważają udział w badaniu lub chcą lepiej zrozumieć, jak ono wygląda.
Portal zawiera:
- artykuły edukacyjne i historie pacjentów,
- praktyczne poradniki i broszury o prawach uczestnika,
- przewodniki krok po kroku po procesie kwalifikacji,
- a także materiały dla dzieci – w tym bajkę o Tadziku, ambasadorze pediatrycznych badań klinicznych.
To inicjatywa tworzona przez pacjentów i dla pacjentów, przy współpracy z ABM, Urzędem Rejestracji i Fundacją Urszuli Jaworskiej. Jej celem jest ułatwienie podejmowania świadomych decyzji – prostym językiem, bez medycznego żargonu.
🎯 Co robią „Aktywni w Badaniach Klinicznych”?
Grupa AwBK działa jako forum wymiany doświadczeń między pacjentami, badaczami i ekspertami. Wspólnie opracowują propozycje zmian i rekomendacje dotyczące:
- zrozumiałości formularzy świadomej zgody (ICF),
- etyki i komunikacji w badaniach,
- testowania materiałów informacyjnych,
- organizacji warsztatów edukacyjnych dla pacjentów.
Właśnie dzięki tej grupie pojawił się postulat, by w Polsce opracować nowy, uproszczony wzór formularza ICF, zrozumiały dla każdego pacjenta – być może nawet z wykorzystaniem nowych technologii i narzędzi wspieranych przez sztuczną inteligencję.
🧠 Edukacja i zrozumienie badań
W dalszej części spotkania Marlena Huskowska-Stróżek przedstawiła najważniejsze zasady badań klinicznych – ich fazy (I–IV) oraz różnice między badaniami komercyjnymi i niekomercyjnymi. Podkreśliła, że coraz więcej projektów finansowanych ze środków publicznych ma charakter niekomercyjny, a ich celem jest rozwój wiedzy i poprawa bezpieczeństwa terapii, a nie osiąganie zysku.
✍️ Świadoma zgoda – więcej niż podpis
Wojciech Janus omówił proces uzyskiwania świadomej zgody, wskazując, że podpis na formularzu ICF to nie formalność, ale element dialogu między pacjentem a zespołem badawczym. Zwrócił uwagę, że dzięki platformom takim jak CTIS pacjenci mogą dziś samodzielnie zapoznać się z materiałami informacyjnymi w domu. Coraz częściej wykorzystuje się też materiały audiowizualne, które pomagają lepiej zrozumieć istotę badania niż tradycyjny dokument.
Padła też propozycja opracowania wspólnego, krajowego wzoru ICF, tworzonego przez badaczy, firmy i organizacje pacjenckie.
☕ Przerwa pełna dyskusji
Podczas przerwy kawowej uczestnicy chętnie dzielili się doświadczeniami. Wiele pytań dotyczyło bezpieczeństwa, komunikacji i dostępu do informacji. Wnioski były jednoznaczne – takie spotkania są potrzebne częściej, a ich format powinien sprzyjać dialogowi i wymianie doświadczeń.
⚖️ Prawa pacjenta i uczestnika badania
Część prawną poprowadził mec. Marcin Andrzejewicz, który w przystępny sposób omówił podstawy prawne udziału w badaniach klinicznych, w tym rolę Rzecznika Praw Pacjenta oraz Funduszu Kompensacyjnego Badań Klinicznych. Zwrócił uwagę, że uczestnik badania zachowuje wszystkie prawa pacjenta – w tym prawo do pełnej informacji, kopii dokumentacji medycznej oraz bezpłatnego leczenia skutków ubocznych finansowanego przez sponsora.
💻 Narzędzia i dostęp do informacji
Ze względów technicznych nie udało się przeprowadzić pełnych warsztatów, jednak uczestnicy mogli zobaczyć, jak w praktyce działa europejska baza euclinicaltrials.eu. Pokazano, jak wyszukiwać badania według choroby, fazy, lokalizacji i numeru EUCT, oraz jak uzyskać dostęp do dokumentów zatwierdzonych przez Naczelną Komisję Bioetyczną.
Dużo emocji wzbudził też temat Internetowego Konta Pacjenta (IKP) – padły postulaty, by pojawiła się tam informacja o udziale w badaniu, co zwiększyłoby transparentność i bezpieczeństwo. Wspomniano również o nowych możliwościach podpisu kwalifikowanego w aplikacji mObywatel, który w przyszłości może umożliwić wprowadzenie e-Consent, czyli zdalnej zgody na udział w badaniu.
🧩 Etyka i komunikacja
Końcowa sesja dotyczyła etyki w komunikacji. Wojciech Janus przypomniał, że każda legalna informacja o badaniu klinicznym powinna zawierać numer EUCT, a pacjenci powinni weryfikować źródło danych – zwłaszcza w mediach społecznościowych. Przytoczono przykłady nieuczciwych praktyk oraz wyroków sądowych, które pokazały, jak ważne jest chronienie godności i praw uczestników eksperymentów medycznych.
🔍 Wnioski
Spotkanie pokazało, że temat badań klinicznych wciąż budzi emocje, ale coraz częściej mówi się o nim otwarcie i merytorycznie. Wielu uczestników podkreślało, że pacjenci szukają informacji dopiero wtedy, gdy sytuacja zdrowotna ich do tego zmusza. Dlatego edukacja i komunikacja powinny zaczynać się dużo wcześniej – zanim pojawi się potrzeba udziału w badaniu.
Choć Centrum Wsparcia Badań Klinicznych w 1. Wojskowym Szpitalu Klinicznym w Lublinie dopiero rozwija pełną działalność (planowane uruchomienie wiosną 2026 roku), wydarzenie to było wyraźnym sygnałem, że Lublin staje się miejscem, gdzie pacjent, nauka i praktyka spotykają się w jednym celu – dla lepszej, bardziej świadomej medycyny przyszłości. Motto naszego CWBK to „Pacjent w Centrum Innowacji” i tego staramy się trzymać.
